Moduł I

CO TO JEST?

Małopłytkowość (trombocytopenia) to zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej dolnej granicy normy (150 000/ul).

Jak organizm utrzymuje prawidłową liczbę płyteak krwi?

Płytki krwi (inaczej trombocyty) to niewielkie fragmenty komórek, o dyskowatym kształcie i średnicy ok. 3-4 mikrometrów, obecne we krwi i niezbędne do jej prawidłowego krzepnięcia. Są one produkowane w szpiku kostnym: powstają poprzez podział większych komórek, tzw. megakariocytów, na małe fragmenty. W 1994 roku odkryto białko, produkowane w wątrobie, które pobudza produkcję płytek w szpiku kostnym. Nazwano je trombopoetyną. Trombopoetyna wpływa na megakariocyty oraz na same płytki, regulując w ten sposób ich liczbę. Megakariocyty produkują codziennie ok. 2-4 miliardów płytek krwi. Jedna trzecia produkowanych płytek trafia do śledziony i jest w niej przechowywana, a pozostałe dwie trzecie krążą we krwi. Czas życia płytek wynosi średnio10 dni. Po upływie tego czasu są one niszczone przez specjalne, przygotowane do tego komórki (tzw. makrofagi), głównie w śledzionie oraz w wątrobie.

 

Jaką rolę pełnią płytki krwi?

Płytki krwi biorą udział w procesie krzepnięcia, który jest uruchamiany po zranieniu naczynia krwionośnego (czyli przerwaniu jego ściany). Kluczową rolę w tym procesie odgrywają bezpośrednie, szybkie mechanizmy reagowania. Zatrzymują one lub zmniejszają upływ krwi. Należy do nich skurcz zranionego naczynia oraz gromadzenie się w miejscu uszkodzenia płytek krwi. Płytki ulegają aktywacji, zmieniają swój kształt i wydzielają substancje chemiczne przyciągające do miejsca zranienia kolejne płytki, następnie przyczepiają się do ściany naczynia i zaczynają zlepiać ze sobą, tworząc tzw. czop płytkowy. Jednocześnie przyciągają również do miejsca zranienia białe ciałka (leukocyty), które wspomagają mechanizmy obrony przed wnikającymi do organizmu przez uszkodzone naczynie szkodliwymi cząstkami. Czop płytkowy zatyka ranę w ścianie naczynia i powstrzymuje krwawienie. Jest on jednak nietrwały i bez odpowiedniego wzmocnienia ulega szybkiemu rozpuszczeniu. Na powierzchni aktywnych, czyli pobudzonych do działania płytek krwi gromadzą się i wchodzą ze sobą w reakcje czynniki krzepnięcia – białka krążące we krwi, niezwykle ważne dla stabilizacji czopu płytkowego. Współdziałanie czynników krzepnięcia prowadzi do wytworzenia mocnego, stabilnego białka o nazwie fibryna, które tworzy „siateczkę” utrzymującą czop płytkowy w miejscu i zapobiegającą jego rozpuszczeniu. Powstaje wtedy tzw. skrzep fibrynowy. Po zagojeniu ściany naczynia niepotrzebny już skrzep jest rozkładany przez specjalne białka – enzymy układu fibrynolizy.

Zobacz, jak trombopoetyna wpływa na płytki krwi:

To watch this video, you need the latest Flash-Player and active javascript in your browser.

Co się dzieje, gdy płytek krwi jest za mało?

Liczba płytek krwi to jeden z najważniejszych parametrów mierzonych w morfologii krwi (obok hemoglobiny, liczby czerwonych i białych ciałek krwi). Prawidłowo wynosi ona od 150 000 do 400 000 na mikrolitr (150-400 000/μl), w zależności od laboratorium granice normy mogą jednak różnić się w nieznacznym stopniu. Małopłytkowość (trombocytopenia) to zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej dolnej granicy normy (150 000/ul).

Niedobór płytek sprawia, że zwiększa się podatność na krwawienia – pojawiają się objawy tzw. skazy krwotocznej małopłytkowej (patrz rozdział OBJAWY MAŁOPŁYTKOWOŚCI).