Moduł II

Jakie mogą być objawy małopłytkowości?

U osób z małopłytkowością mogą pojawiać się następujące objawy i dolegliwości:

  • wybroczony na skórze i błonach śluzowych, np. śluzówce ust (drobne, nieswędzące, czerwone kropki lub plamki)
  • łatwe siniaczenie po niewielkich urazach, czasem bez wyraźnego urazu (siniaki, czyli krwotoki w obrębie skóry, są fachowo nazywane podbiegnięciami krwawymi)
  • krwiaki podskórne po urazach, ranach, pobraniu krwi

Wszystkie wymienione wyżej objawy są określane mianem „skazy skórnej” lub „plamicy”.

U niektórych chorych pojawiają się dodatkowo uporczywe krwawienia podspojówkowe (w obrębie gałek ocznych). Mogą też powstawać bolesne krwiaki w mięśniach, zwykle po urazach lub zastrzykach domięśniowych.

Dodatkowo małopłytkowość może powodować tzw. krwawienia śluzówkowe:

  • z nosa (przy urazach, infekcjach, często jednak bez wyraźnej przyczyny)
  • z dziąseł (przy szczotkowaniu zębów, zabiegach stomatologicznych, usuwaniu zębów)
  • z układu pokarmowego (krwawienia ze stolcem, krwawe wymioty, krwotoki z dolnego lub górnego odcina przewodu pokarmowego)
  • z dróg rodnych (krwotoczne miesiączki, krwawienia między miesiączkami, krwotoki poporodowe, po zabiegach ginekologicznych, po stosunku)
  • z dróg moczowych (krwiomocz)
  • z dróg oddechowych (krwioplucie)

U chorych z małopłytkowością może też dochodzić do poważnych, groźnych dla życia krwotoków:

  • do centralnego układu nerwowego (krwawienia śródczaszkowe)
  • wewnętrznych (w obrębie jamy brzusznej, klatki piersiowej)
  • po zabiegach operacyjnych, porodach, biopsjach, innych inwazyjnych procedurach.

 

Od czego zależy ryzyko krwawień?

Ryzyko krwawień zależy przede wszystkim od liczby płytek, ale też od wielu dodatkowych czynników, np. wieku, stylu życia (charakteru pracy, narażenia na urazy, wysiłek fizyczny), stosowanych leków, chorób towarzyszących (zwłaszcza chorób nerek i wątroby), poziomu czynników krzepnięcia.

U osób, u których liczba płytek przekracza 50 000/ul, krwawienia występują niezwykle rzadko. Można przez wiele lat nie zorientować się, że dana osoba cierpi na małopłytkowość, dopóki nie zostanie ona wykryta przypadkowo np. w czasie badań profilaktycznych, przed planowanym zabiegiem czy w ciąży.

W przypadku liczby płytek mieszczącej się między 30 000/ul a 50 000/ul krwawienia występują rzadko, zwykle tylko u tych osób, które cierpią na dodatkowe choroby lub zaburzenia krzepnięcia. Większość osób z takim poziomem płytek nie ma żadnych dolegliwości lub są one niewielkie (np. wybroczyny skórne, niewielkie krwawienia śluzówkowe). W niektórych sytuacjach jednak, np. w trakcie operacji lub porodu, taka liczba płytek jest niewystarczająca i stwarza ryzyko krwotoku.

Hematolodzy uważają, że do zachowania hemostazy (czyli zabezpieczenia przed samoistnymi, groźnymi krwawieniami) wystarcza 20000/ul płytek – doświadczenia pacjentów potwierdzają tę opinię. Ryzyko poważnych, niebezpiecznych dla życia krwawień rośnie znacznie dopiero przy liczbie płytek poniżej 20000/ul, a nawet, według niektórych badań (zwłaszcza u dzieci), poniżej 10000/ul. Wówczas należy obawiać się, że może dojść do poważnego krwawienia (np. wewnętrznego) po niewielkim urazie lub nawet bez urazu. Dlatego osoby z liczbą płytek poniżej 20-30000/ul zwykle muszą pozostawać w szpitalu do czasu, aż uda się ją zwiększyć do bezpieczniejszego poziomu.

 

Czy liczba płytek pozwala przewidzieć nasilenie i częstość krwawień?

Nie .Na postawie liczby płytek nie da się przewidzieć, jakich krwawień i jak często będzie doświadczać konkretna osoba. Zdarza się, że przy liczbie płytek poniżej 20000/ul chorzy nie skarżą się na żadne dolegliwości (poza na przykład wybroczynami na skórze), a niektóre osoby przy liczbie płytek 50-60000/ul cierpią z powodu rozległych, bolesnych krwiaków lub uporczywych krwawień z nosa. Jak wspomniano wyżej, tendencja do krwawień zależy od licznych dodatkowych czynników, a nasilenie krwawień nie koreluje w prosty sposób z liczbą płytek.

Lekarze niekiedy określają poszczególne objawy krwotoczne słowami „istotne klinicznie” lub „nieistotne klinicznie”, „łagodne” lub „poważne”. Mają przy tym na myśli stopień, w jakim dane krwawienie zagraża zdrowiu lub życiu pacjenta. Z punktu widzenia pacjenta może być jednak inaczej. Łagodne i niegroźne dla zdrowia objawy, takie jak np. siniaki, plamienia z dziąseł czy niewielkie krwawienia z nosa, mogą być źródłem dużego dyskomfortu, ciągłego stresu (np. w pracy, w szkole, poza domem), a nawet depresji. Warto poruszyć ten temat z lekarzem i powiedzieć mu, w jakim stopniu dany objaw jest uciążliwy w codziennym życiu.

Na koniec warto podkreślić, że dolna granica normy (w przypadku liczby płytek 150 000/ul) jest pewnego rodzaju wartością umowną. Wylicza się ją na podstawie badań wielu osób w populacji ogólnej (wszystkich mieszkańców danego kraju), które pozwalają wyliczyć średnią i zakres normy dla danego parametru. Pewna niewielka liczna osób musi mieć liczbę płytek mieszczącą się przy dolnej (lub górnej) granicy normy lub nieznacznie za nią i nie jest to nic niepokojącego. Osoby z liczbą płytek utrzymującą się zawsze w granicach 130-150 000/ul zwykle nie wymagają żadnej skomplikowanej diagnostyki, ponieważ taka liczbę płytek można uznać za wariant normy.