Moduł III

Diagnostyka małopłytkowości

Istnieje wiele różnych przyczyn małopłytkowości (patrz rozdział PRZYCZYNY MAŁOPŁYTKOWOŚCI).

Diagnozowanie małopłytkowości bywa czasochłonne i wymaga niekiedy przeprowadzenia skomplikowanych, trudno dostępnych badań. Dlatego zdarza się że chorzy muszą jeździć do oddalonych, specjalistycznych klinik i szpitali, aby móc uzyskać prawidłową diagnozę i leczenie.

Podczas pierwszej wizyty lekarz zbiera szczegółowy wywiad, przeprowadza dokładne badanie (ze szczególnym uwzględnieniem węzłów chłonnych, śledziony i wątroby), zleca wstępne badania krwi. Do ustalenia przyczyny małopłytkowości zwykle koniecznych jest kilka wizyt oraz kilkukrotne pobranie krwi do badań. Część z nich jest bardzo specjalistyczna i może wymagać skierowania do hematologa. Niekiedy lekarz (zwykle hematolog) decyduje, iż niezbędne jest pobranie szpiku kostnego.

 

Badania stosowane w diagnostyce małopłytkowości to:

  • pełna morfologia krwi
  • ocena liczby płytek we krwi pobranej do probówek z różnymi antykoagulantami
  • objętość płytek (parametr MPV w morfologii krwi)
  • ocena rozmazu krwi obwodowej
  • manualne metody liczenia płytek krwi
  • czas krwawienia (nakłucie opuszki palca, płatka ucha lub przedramienia i pomiar czasu wypływu krwi) – test obecnie rzadko wykonywany, obarczony dużym błędem
  • biopsja szpiku kostnego (biopsja aspiracyjna, czyli pobranie płynnego szpiku do badań, oraz trepanobiopsja, czyli pobranie grubszą igłą wycinka kości zawierającej szpik)*
  • badania obrazowe (USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej, czasem tomografia komputerowa)
  • badania wirusologiczne
  • badania funkcji tarczycy (poziom hormonów tarczycy)
  • odczyn Coombsa
  • testy agregacji płytek pod wpływem różnych substancji (ADP, kolagenu, rystocetyny, adrenaliny, kwasu arachidonowego)
  • badanie czasu przeżycia płytek krwi polegające na dożylnym podaniu koncentratu płytek pochodzących od zdrowego dawcy, znakowanych izotopem

Nie wszystkie wymienione badania są wykonywane w każdym przypadku małopłytkowości. Wręcz przeciwnie, w dużej części przypadków wystarczą badania podstawowe oraz zebranie dokładnego wywiadu, który pozwoli lekarzowi zorientować się, co jest przyczyną spadku liczby płytek. W niektórych przypadkach natomiast postawienie dokładnego rozpoznania wymaga jeszcze większej liczy badań, niż wymienione wyżej.

*Biopsja szpiku jest zwykle wykonywana ambulatoryjnie, bez konieczności pobytu w szpitalu. Polega na nakłuciu specjalną igłą kości, zwykle w obrębie talerza biodrowego (na wysokości pośladka, bocznie od kręgosłupa), i pobraniu do strzykawki próbki szpiku. Przed wprowadzeniem igły lekarz znieczula skórę. Trepanobiopsja wymaga zastosowania grubszej igły, użycia przez lekarza większej siły i jest zwykle znacznie bardziej nieprzyjemna dla pacjenta. Ból miejsca wkłucia po zabiegu jest też większy. Trepanobiopsja dostarcza jednak znacznie więcej informacji niż biopsja aspiracyjna i dlatego jej wykonanie bywa niezbędne dla postawienia właściwego rozpoznania. U dzieci biopsję szpiku wykonuje się w znieczuleniu ogólnym.

W przypadku małopłytkowości (zwłaszcza takiej, której nie towarzyszą żadne krwawienia) zawsze należy wykluczyć tzw. małopłytkowość rzekomą. Jest to zjawisko polegające na zlepianiu się płytek krwi w probówce. W rzeczywistości jednak liczba płytek krwi jest prawidłowa: aparat pomiarowy liczy tylko wolne płytki, pomijając te zlepione ze sobą – stąd pokazuje fałszywie zaniżoną ich liczbę. Małopłytkowość rzekoma jest skutkiem pojawienia się we krwi nietypowych przeciwciał zlepiających płytki, które jednak pozostają nieaktywne i ujawniają się dopiero pod wpływem reakcji z substancją znajdującą się w probówkach przeznaczonych do pobierania krwi (z antykoagulantem o nazwie EDTA). Małopłytkowość rzekoma (pseudotrombocytopenia) występuje u ok. 0,2% zdrowych osób. Może też towarzyszyć infekcjom, chorobom z autoagresji, nowotworom, stosowanym lekom. Rozpoznanie małopłytkowości rzekomej jest proste: w próbce krwi pobranej na EDTA liczba płytek jest niska (może nawet wynosić zero), po pobraniu krwi na cytrynian lub heparynę liczba płytek jest prawidłowa, natomiast w rozmazie krwi obwodowej pod mikroskopem widać agregaty płytkowe (konglomeraty zlepionych ze sobą płytek).

Małopłytkowość rzekoma nie wymaga leczenia, bywa jednak przyczyną obaw samych pacjentów, a niekiedy sprawia, że są oni wielokrotnie kierowani do hematologa przez innych specjalistów na kolejne konsultacje. Osoby, u których stwierdzono małopłytkowość rzekomą, powinny poprosić hematologa o wyraźne zalecenia na piśmie, które będą mogli przedstawiać innym lekarzom. Powinny one zawierać informację, że nie jest ona chorobą, nie wymaga leczenia, a w celu otrzymania prawidłowego wyniku badania liczby płytek należy krew pobrać do probówki zawierającej inną substancję niż EDTA.