ŻYLNA CHOROBA ZAKRZEPOWO-ZATOROWA

ZAKRZEPICA (żylna choroba zakrzepowo-zatorowa) to proces tworzenia się zakrzepów w naczyniach krwionośnych. Zakrzepica żylna dotyczy żył, natomiast zakrzepica tętnicza – tętnic (jej objawem może być zawał serca albo udar mózgu).

Zakrzepica żylna lokalizuje się najczęściej w żyłach podudzia, ale skrzepy znajduje się niekiedy również w naczyniach żylnych biegnących w obrębie uda, pachwiny czy miednicy. W rzadszych przypadkach choroba może również dotyczyć kończyny górnej, żył trzewnych lub żył mózgowych. Lekarz może uwidocznić skrzepy w badaniu ultrasonograficznym (USG) wykonywanym metodą Dopplera, która pozwala zobaczyć przepływ krwi w naczyniach krwionośnych.

Zakrzepica żylna jest poważną chorobą, która może wywoływać powikłania. Skrzepy mogą odrywać się od ściany żyły, w której powstały, i wędrować z prądem krwi w kierunku serca. Nazywamy je wówczas zatorami. Szczególnie groźną postacią zakrzepicy żylnej jest zator tętnicy płucnej (zatorowość płucna), który może prowadzić do śmierci. Odległym powikłaniem zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych może być zespół pozakrzepowy, objawiający się obrzękiem i przebarwieniami na skórze goleni, a czasem doprowadzający do trudno gojących się owrzodzeń.

Jak objawia się zakrzepica żylna?

Obecność żylaków kończyn dolnych nie oznacza, że dana osoba choruje na zakrzepicę. Żylaki to nieprawidłowo poszerzone i „skręcone” żyły powierzchowne, które nie tylko stanowią na co dzień defekt kosmetyczny, ale mogą również powodować bolesny stan zapalny (zapalenie żył powierzchownych). Stan ten wymaga leczenia, nie należy go jednak mylić z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową, która dotyczy żył głębokich i jest stanem znacznie poważniejszym.

Zakrzepica żył podudzi objawia się bólem i obrzękiem łydki, niekiedy całej nogi. Analogicznie zakrzepica żył kończyny górnej objawia się bólem i obrzękiem ręki. Zatorowość płucna natomiast manifestuje się nagłą dusznością. Może również pojawić się krwioplucie. Pojawienie się wymienionych wyżej objawów powinno skłonić do pilnego udania się do lekarza.

U części pacjentów zakrzepica żył głębokich może przebiegać skąpoobjawowo, a pierwszym jej objawem może być zatorowość płucna.

Komu grozi zakrzepica żylna?

Zakrzepicy sprzyjają pewne sytuacje oraz czynniki ryzyka. Należy do nich długotrwałe unieruchomienie (pobyt w szpitalu, ciężka choroba, a nawet niekiedy długotrwała podróż), silne urazy, operacje (zwłaszcza ortopedyczne) oraz stosowanie niektórych leków (hormonalnych, przeciwnowotworowych). Na zakrzepicę bardziej narażone są osoby otyłe, palacze papierosów oraz kobiety w ciąży. Ryzyko zakrzepicy zwiększają również pewne choroby: nowotwory, choroby serca, choroby zapalne jelit, schorzenia reumatologiczne i hematologiczne. Niektóre osoby są genetycznie obciążone nadmierną skłonnością do zakrzepicy (wrodzoną trombofilią). Zakrzepica może pojawiać się u nich wielokrotnie w ciągu życia, może również dotykać krewnych. Rzadko zdarza się nabyta trombofilia. Rozpoznanie trombofilii nie można ustalić na podstawie podstawowych badań krzepnięcia – konieczne są badania wysokospecjalistyczne.

Jak można zapobiegać zakrzepicy żylnej?

Zapobieganie zakrzepicy żylnej polega przede wszystkim na unikaniu w miarę możliwości unieruchomienia oraz na stosowaniu profilaktycznie, w sytuacjach ryzyka, leków o działaniu przeciwkrzepliwym: głównie heparyn w zastrzykach podskórnych lub w postaci dożylnej. U wielu chorych z grup ryzyka leki przeciwkrzepliwe stosuje się przez całe życie, wówczas używa się preparatów doustnych (tzw. antagonistów witaminy K). U chorych przebywających w szpitalach, np. po operacjach, poza podawaniem heparyn lekarze zalecają wczesne uruchamianie pacjenta.

Dodatkową metodą zapobiegania zakrzepicy żył kończyn dolnych jest stosowanie podkolanówek oraz pończoch uciskowych, zaleconych przez lekarza i odpowiednio dobranych.

Podczas trwających ponad 8 godzin podróżach samolotem, samochodem lub autokarem zaleca się dobre nawodnienie, przerwy na spacerowanie oraz regularne napinanie mięśni łydek. W podróży nie należy nosić ciasnej odzieży, dobrze jest założyć specjalne podkolanówki o stopniowanym ucisku.

Każdy z nas może zmniejszyć ryzyko tej groźnej choroby, utrzymując prawidłowa masę ciała oraz zachowując regularną aktywność fizyczną i nie paląc papierosów. Pracując długo w tej samej pozycji (np. przy komputerze) powinniśmy regularnie robić przerwy, spacerować i zmieniać pozycję ciała.